click here for English version

Historia kart płatniczych na świecie

Autor: Karol Żwiruk, expander.pl, 7 lipca 2003.

Karty płatnicze są dziś w większości rozwiniętych krajów dobrem powszechnym. Korzystają z nich miliony klientów dokonując miliardów transakcji. Trudno sobie wyobrazić rynek, ale i życie zwykłych ludzi, bez możliwości korzystania z kart debetowych i kredytowych. Niedawno karciana ewolucja dotarła także do Polski, i udało nam się w ciągu kilku lat odrobić wieloletnie dystans, jaki dzielił nas w tej dziedzinie od bogatych krajów Zachodu. Mamy już możliwość korzystania z wszelkich zalet, jakie daje nam plastikowy pieniądz.

Choć wcześniej akceptowano u nas w ograniczonym zakresie karty kredytowe, to prawdziwa historia kart w naszym kraju liczy sobie zaledwie 12 lat. Jest to niewiele, jeśli uzmysłowimy sobie, że pierwsze karty płatnicze o charakterze powszechnym pojawiły się ponad 50 lat temu, a sama koncepcja karty płatniczej ma już ponad 100 lat.

Początki

Pierwsze karty płatnicze, funkcjonujące podobnie do kart dzisiejszych, pojawiły się w stosunkach handlowych około roku 1900. Działo się to oczywiście w Stanach Zjednoczonych, których gospodarka powoli wysuwała się na czoło, wśród państw uprzemysłowionych. Karty takie były stosowane jako potwierdzenie uprawnienia do odbioru zamówionego towaru i zapisania go w poczet kredytu danego klienta.

W 1914 roku firma Western Union wydała taką właśnie, wykonaną z metalu, kartę, którą najlepsi klienci mogli płacić za usługi firmy. Przed II wojną światową podobne karty typu charge bardzo się w USA rozpowszechniły. Wydawały je duże sieci sklepów, domy towarowe, sieci stacji benzynowych promując je wśród klientów hasłem "kup dziś, zapłać później". Karty te były akceptowane tylko w punktach handlowych swojego wystawcy. Nawet dziś, gdy powszechnie stosowane są karty o zasięgu ogólnoświatowym, karty tego typu nie straciły racji bytu. Są nadal wydawane przez duże firmy, także w naszym kraju.

Wojna zastopowała rozwój kart płatniczych, bowiem ustawodawstwo wojenne zakazało korzystania z kart w czasie wojny. Karty pojawiły się na rynku ponownie w 1945 roku. Od początku odpowiadały na wielki "głód pieniądza", który pojawił się na rynku wraz z zakończeniem trudnego wojennego okresu.

1950

Po wojnie karty powróciły, i już wkrótce pojawiły się w nowym, lepszym wcieleniu. W 1949 roku Frank McNamara wybrał się na kolację do restauracji w Nowym Jorku. Nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby po przedstawieniu mu przez kelnera rachunku, nie okazało się, że nie zabrał z domu portfela. Zostawił go w kieszeni innej marynarki, którą zmienił przed wyjściem na kolację.

To wydarzenie przeszłoby zapewne bez echa w historii, tak jak tysiące innych podobnych zdarzeń, gdyby nie zainspirowało McNamary do stworzenia nowego typu karty płatniczej. Postanowił on bowiem stworzyć kartę, która mogłaby zastąpić bogatym amerykanom gotówkę, i mogła być używana do płatności w restauracjach, sklepach czy stacjach benzynowych. McNamara był człowiekiem czynu, dlatego jeszcze wiosną 1950 roku złożył wraz z Ralfem Schneiderem firmę Diners, Club, która miała zając się wydawaniem kart. Pierwsze karty wydano w tym samym roku, a pod jego koniec członkostwo w Diners Club, które było związane z wydaniem karty, posiadało już 20 tysięcy osób. W ten sposób narodziła się pierwsza z istniejących do dziś wielkich organizacji płatniczych. Każdy posiadacz karty mógł dokonywać nią płatności w miejscach gdzie karta była akceptowana, później otrzymywał do domu zestawienie wykonanych transakcji i musiał dokonać spłaty zadłużenia. Karta umożliwiała dokonanie spłaty w okresie maksimum 60 dni od dnia transakcji, była więc kartą typu charge. Sama karta była kartonikiem z wypisanymi danymi jej posiadacza.

Diners Club rozwijał się bardzo dynamicznie, co zainspirowało inne firmy do wydawania kart płatniczych. Firma American Express istniała od XIX wieku i zajmowała się wydawaniem czeków podróżnych. 1 Października 1958 roku American Express rozpoczęła wydawanie swojej pierwszej karty płatniczej. Firma dobrze przygotowała swoje wejście na rynek podpisując umowy z restauracjami, hotelami oraz liniami lotniczymi, które od początku akceptowały karty. Pozwoliło to do końca 1958 roku, wydać karty Amex 250 tys. klientów. Do końca 1959 roku firma wydała 600 tysięcy kart. W tym samym roku, jako pierwsza skorzystała z plastiku jako najlepszego materiału do wytwarzania kart.

1960

W 1958 roku swoją pierwsza kartę o nazwie BankAmericard wydał w Kalifornii Bank of America. Była to pierwsza na rynku karta kredytowa. Klient po otrzymaniu rozliczenia transakcji mógł dokonać spłaty całości zadłużenia lub spłacić kwotę mniejszą, równą co najmniej wyliczonej minimalnej spłacie, by na resztę zaciągnąć kredyt. Do 1966 roku karty te wydawane są tylko w Kalifornii, w tym roku Bank of America wydziela z siebie dział zajmującą się kartami kredytowymi. W ten sposób powstaje BankAmericard Service Corporation, która licencjonuje inne amerykańskie banki chcące wydawać BankAmericard.

W tym samym roku inne banki w celu wydawania kart płatniczych tworzą Interbank Card Association.

Jednocześnie trwa zagraniczna ekspansja kart Diners i American Express. Są one akceptowane w wielu miejscach na świecie i zaczynają być także wydawane w Europie i Azji. W 1961 roku w Japonii powstaje JCB (Japan Credit Bureau), które zajmuje się wydawaniem kart na tamtejszym rynku.

W USA zaczyna się "moda" na karty płatnicze. Stają się one synonimem dostatniego życia dla coraz szerszej grupy amerykanów. Ma to swoje odbicie w zmianie społecznej mentalności i w kulturze. W 1963 roku powstaje w Hollywood film "Człowiek z Diners Club". Jest to komedia opowiadająca o perypetiach pracownika Diners Club odpowiadającego za zatwierdzanie limitów kredytowych nowych klientów.

W Europie w tym czasie powstaje organizacja EuroCard, która rozpoczyna wydawanie kart konkurencyjnych wobec popularnych już w Europie kart American Express. W 1968 roku powstała organizacja Eurocheque International, która w latach 70-tych rozpoczęła wydawanie Euroczeków. W 1968 roku Interbank Card Association rozpoczyna współpracę z Eurocard. Firma zmienia nazwę na Master Charge.

1970

W 1970 roku władza w BankAmericard zostaje przekazana w ręce reprezentantów zrzeszonych w niej banków. Powstaje National BankAmericard Inc. (NBI). Jest to okres, w którym banki włączają, swoje wydawane dotychczas niezależnie karty, do sieci BankAmericard lub Master Charge. W 1970 roku ponad 1.400 banków w USA oferuje już karty jednej z tych dwóch organizacji.

Lata 70-te są okresem karcianego boomu w USA. Pojawiają się pierwsze poważne regulacje ustawowe dotyczące tego rynku. Jedna z takich regulacji zakazuje na przykład rozsyłania pocztą aktywnych kart do osób, które nie złożyły o to wniosku. Działanie takie było w Stanach Zjednoczonych w tym okresie bardzo rozpowszechnione.

W 1972 roku na kartach BankAmericard pojawił się pasek magnetyczny, co było krokiem w kierunku usprawnienia procesu autoryzacji płatności kartą. Dotychczas powszechna była autoryzacja telefoniczna dokonywana przez pracownika przyjmującego kartę. Autoryzacja taka trwała średnio około 5 minut.

W 1973 roku NBI wdrożyła pierwszy system elektronicznej autoryzacji kart BASE I. Skrócił on czas autoryzacji karty do około 1 minuty. W 1974 roku powstaje system BASE II, który umożliwia sprzedawcom na elektroniczne przesyłanie płatności do centrów rozliczeniowych, co znacznie zredukowało ilość "papierkowej roboty" związanej z akceptacja kart.

W 1976 roku BankAmercicard zmienia swoją nazwę na Visa. A w 1979 roku MasterCharge decyduje o zmianie nazwy na MasterCard.

W 1979 roku zostają wprowadzone do użytku pierwsze terminale POS. Pozwalają one na dokonywanie szybkiej autoryzacji kart, poprzez sczytanie jej paska magnetycznego w czytniku terminala. Pozwala to na znaczne przyspieszenie procesu autoryzacji i płatności kartą. Wprowadzony system, jest stosowany, z niewielkimi usprawnieniami do dziś. W 1980 roku pojawiają się pierwsze bankomaty, pozwalają one na automatyczne wybieranie gotówki przez całą dobę.

1980

W 1981 roku Diners Club zostaje wykupiony przez Citicorp i staje się częścią grupy Citibanku. W tym samym roku MasterCard wydaje swoją pierwszą złotą kartę, a rok później Visa przedstawia kartę Visa Platinum.

W 1983 roku Diners wprowadza pierwszy na rynku program premiujący płatności kartą - Club Rewards, w którym klienci otrzymują bonusowe punkty za każdego wydanego przy użyciu karty dolara. Wkrótce podobne programy wprowadzają inni wystawcy kart. Jednocześnie MasterCard jako pierwsza wprowadza hologram jako sposób zabezpieczenia karty.

W 1986 roku Visa wprowadza automatyczny system obsługujący płatności i przeliczenia kwot transakcji pomiędzy różnymi walutami. W tym samym roku Dean Witter Financial Services Group wydaje pierwsza kartę z logiem Discover/Novus.

W drugiej połowie lat 80-tych organizacja wkraczają powoli na rynki krajów komunistycznych w tym do Rosji i Chin. Upadek komunizmu otwiera im zupełnie nowe horyzonty rozwoju w Europie Środkowej i Wschodniej.

1990

W 1991 roku MasterCard wraz z Europay wprowadził na rynek pierwszą globalna kartę debetową Maestro.

W 1995 roku Visa i MasterCard stworzyły wspólnie standard kart chipowych EMV. Wprowadzenie kart chipowych ma zapewnić zwiększenie bezpieczeństwa transakcji i ograniczenie skali oszustw, związanych z kartami płatniczymi. W drugiej połowie lat 90-tych pojawiają się kolejne technologie służące poprawieniu bezpieczeństwa korzystania z kart płatniczych, jak np. Visa 3D Secure czy MasterCard SPA. Zwiększenie bezpieczeństwa kart staje się priorytetem organizacji płatniczych.

Z okazji swego 50-lecia w 2000 roku Diners Club wydaje kartę Carte Blanche, przeznaczona dla swoich najlepszych i najbogatszych klientów.

Podsumowanie

Jak się wydaje przyszłość karty płatniczej, będzie, co najmniej, równie atrakcyjna co jej historia. Karty płatnicze liczą sobie zaledwie 50 lat, lecz już zdążyły przejść drogę długiego rozwoju. Od kawałka kartonu z wypisanym numerem i danymi posiadacza, po karty z chipem, które coraz częściej pojawiają się w naszych portfelach. Zapewne historia kart stanie się wkrótce częścią historii pieniądza, należy się bowiem spodziewać, że najnowsze generacje kart płatniczych będą coraz częściej zastępowały nam pieniądze w codziennym życiu.

Na rynku kart płatniczych dominuje dziś Visa, choć jej wielki konkurent MasterCard nie pozostawia tej firmie wiele swobody. W portfelach ludzi a całym świecie znajdowało się pod koniec 2002 roku ponad 1,2 miliarda kart ze znakiem systemu Visa. Suma wszystkich płatności dokonanych tymi kartami wyniosła 2,4 biliona dolarów. MasterCard jednak rozwija się bardzo szybko i wciąż ma szansę na dościgniecie Visy.

Duża konkurencja na rynku kart płatniczych służy klientom, którzy mają coraz większy wybór i dostęp do coraz atrakcyjniejszych ofert kart kredytowych i debetowych.